Juristen die de pijngrens opzoeken

​‘Omdat we raakvlakken hebben én van elkaar kunnen leren’, antwoordt Eric van de Luijtgaarden, lector Preventive Law aan Zuyd Hogeschool. De vraag was waarom hij met twee collega’s onderzoek heeft gedaan bij de Volksbank vanuit het vakgebied preventive law. En dan specifiek of bij Juridische en Fiscale Zaken (J&FZ) bankieren met de menselijke maat in de praktijk gebracht wordt. Ja, is kortgezegd de conclusie.

Raakvlakken zeg je, kun je dat uitleggen?
Eric: ‘Preventive law is heel kort gezegd een andere manier van rechtsdenken. Juristen zijn gewend achteraf zaken te analyseren en problemen op te lossen; bij preventive law willen we juristen juist leren problemen te voorkomen. De belangrijkste overeenkomst is uitgaan van vertrouwen. Als je dat weet, zie je ook de contouren van bankieren met de menselijke maat van de Volksbank opdoemen. We waren dan ook erg blij dat Sandra van Loon, directeur General Counsel ons uitnodigde om dit onderzoek bij de Volksbank uit te voeren. We hebben veel voorbeelden gezien die ons theoretisch onderzoek over nut en noodzaak van Preventive Law versterken.’

Wat kwam uit het onderzoek naar boven?
Eric: ‘We hebben als onderzoeksmethode vooral semi-gestructureerde interviews ingezet. Gesprekken gevoerd met veel mensen uit verschillende disciplines van de bank. Wat opviel is dat men binnen de bank positief oordeelt over J&FZ; de hoge kwaliteit van juridisch en fiscaal advies, met juridisch creatieve denkers. Men ervaart een grote betrokkenheid, bedrijfskennis en flexibiliteit. Daarnaast hebben wij geconstateerd dat de juristen en fiscalisten in hun adviesrol al heel ver zijn met het ‘omkeren’, in dit geval dus vertaalt naar bankieren met de menselijke maat.’

Positief dus. Hebben jullie daar een verklaring voor gevonden?
Eric: ‘Wat er zeker mee te maken heeft is dat de ideologie van de Volksbank wordt gedragen door jullie CEO. Naar onze mening zit de kracht daarvan in twee dingen; de boodschap van Maurice Oostendorp is voor de bancaire wereld nieuw en past in een beweging in de samenleving van terugkeren naar waar het allemaal écht om te doen is. Daarnaast heeft hij in zekere zin een ‘belief’ van een jonge man, een zeg 23-jarige die de wereld wil veranderen. Dat gecombineerd met een jarenlange bancaire ervaring is goud waard.’

Is dat wat op de werkvloer bij J&FZ doorwerkt?
‘Jazeker heeft dat invloed, ook bij juristen en fiscalisten. Wat opviel was dat bij J&FZ iedereen er een eigen invulling aan geeft en sommigen niet eens bewust bankieren met de menselijke maat hanteren, maar dat het kennelijk in de Volksbank-genen zit. Integriteit en trots kwamen we veel tegen, heel zichtbaar bij een bijeenkomst van J&FZ over bankieren met de menselijke maat. Concrete voorbeelden in de uitvoering zijn natuurlijk het stoppen met incassobureaus, het aanpassen van het renteaanbod (van meer dan 20 naar 2 pagina’s), de arbeidsovereenkomst op 1 A4tje en de praktische tools die jullie hebben ontwikkeld voor klanten bij procedures. En het initiatief waarbij jullie klanten telefonisch benaderen nog voordat iemand écht in de betalingsproblemen komt (zogenaamde vroegsignalering ). Daar waren wij als wetenschappers erg van onder de indruk.’

Vertrouwen dat de meeste mensen deugen
‘Juristen hebben net als alle professionals geleerd dat zij hun toolkit moeten gebruiken. Bij preventive law zie je – net als bij bankieren met de menselijke maat – dat daaraan voorafgaand een vraag gesteld wordt, nog voor een interventie; wat willen we samen bereiken? Vertrouwen is daarbij belangrijk. De pijngrens opzoeken, altijd met het doel voor ogen, waar worden mensen - individueel en collectief - beter van. Bij de Volksbank gaat het over wat mogelijk is voor de klant, de bank, de aandeelhouder en de maatschappij; ik geloof dat jullie dit optimalisatie van de gedeelde waarde noemen.

Het past prachtig in de filosofie van de historicus Rutger Bregman die in zijn nieuwste boek De meeste mensen deugen aangeeft dat de meeste mensen deugen en dat daarvan uitgaan problemen voorkomt. Ik doe al onderzoek naar het fenomeen preventive law sinds 2003, maar kennelijk is de tijd er nu meer rijp voor dan toen. Dat bleek tijdens dit onderzoek ook weer.'

Over Eric van den Luijtgaarden
Sinds 9 jaar te vinden als lector bij Zuyd Hogeschool. Na zijn promotie op preventive law kreeg hij een aparte leeropdracht op dit terrein. Zijn visie is dat als je de juridische dienstverlening wilt veranderen, je moet beginnen bij de opleiding van juristen. Voor hem staat centraal dat juristen écht kunnen bijdragen aan menselijk samenleven als ze helpen met hun kennis juridische problemen te voorkomen. Naast het juridisch oplossen. Dat omdenken sluit goed aan op de visie van de Volksbank van bankieren met de menselijke maat.

Sandra van Loon en Eric van den Luijtgaarden

Actueel